100 jaar Duitse Autobahn: van een plan in Frankfurt tot 13.200 kilometer snelweg

In dit artikel:

De Duitse Autobahn vindt haar oorsprong niet bij Adolf Hitler, maar in een plan uit de Weimarrepubliek. Op 6 november 1926 richtten initiatiefnemers in Frankfurt de vereniging HaFraBa op. Die wilde een autoweg aanleggen van Hamburg via Frankfurt naar Basel, met mogelijk een verlenging richting Italië. Het doel was een weg die uitsluitend voor gemotoriseerd verkeer bestemd was, zonder voetgangers, fietsers, paard en wagen, kruisingen of langzaam verkeer. Ingenieur en hoogleraar Robert Otzen speelde een belangrijke rol bij de uitwerking van het plan en hielp het woord ‘Autobahn’ bekend te maken.

De eerste voorloper was de AVUS in Berlijn, die al in 1921 openging als particuliere tol-, test- en racebaan. De eerste openbare autoweg die als echte verbinding tussen steden gold, werd op 6 augustus 1932 geopend tussen Köln en Bonn. Deze ongeveer twintig kilometer lange route had twee rijstroken per richting en geen gelijkvloerse kruisingen. De aanleg werd mede gestimuleerd door de Keulse burgemeester Konrad Adenauer. De route bestaat nog steeds als de A555.

Het naziregime bedacht de Autobahn dus niet, maar maakte het idee vanaf 1933 wel tot een groot propagandaproject. Bij Frankfurt werd dat jaar een symbolische eerste spadesteek georganiseerd. Voor de eerste trajecten, waaronder de verbinding tussen Frankfurt en Darmstadt die in 1935 openging, werden plannen gebruikt die al vóór de machtsovername door HaFraBa waren gemaakt. De nazi’s presenteerden de aanleg als bewijs van technische vooruitgang en werkgelegenheid. In werkelijkheid werden tijdens de oorlog ook krijgsgevangenen, gevangenen en dwangarbeiders ingezet. Van de geplande 6.900 kilometer was aan het einde van de oorlog ongeveer 3.800 kilometer aangelegd.

Na 1945 groeide het netwerk sterk door het Wirtschaftswunder, de toenemende welvaart en het snel stijgende autobezit in West-Duitsland. Nieuwe wegen verbonden steden en industriegebieden, bestaande trajecten werden verbreed en grote knooppunten aangelegd. Het Frankfurter Kreuz, waarvoor al in de jaren twintig ideeën bestonden, werd in 1956 geopend. Na de Duitse hereniging werden ook verbindingen tussen Oost- en West-Duitsland uitgebreid. De Autobahn werd zo een belangrijk onderdeel van het Duitse dagelijks leven en van het Europese goederenvervoer.

In 2026 telt Duitsland 13.210 kilometer Autobahn, bijna 30.000 brugconstructies en ongeveer 550 tunnels. Sinds 2021 coördineert Autobahn GmbH des Bundes de planning, aanleg, het onderhoud en het verkeersmanagement. Veel infrastructuur is verouderd en berekend op minder verkeer, waardoor wegwerkzaamheden een steeds groter probleem vormen.

Duitsland heeft bovendien nog altijd geen algemene maximumsnelheid voor personenauto’s. De aanbevolen snelheid is 130 kilometer per uur, maar op trajecten zonder aangegeven limiet mag in principe harder worden gereden. Permanente beperkingen gelden op veel plaatsen; volgens de meest recente telling heeft 73,1 procent van de totale lengte van beide rijrichtingen echter geen permanente snelheidslimiet. Daarmee blijft de oorspronkelijke gedachte van HaFraBa herkenbaar: automobilisten kregen een eigen infrastructuur waarop zij minder door ander verkeer werden gehinderd.