'Liever 20.000 goed gevoede mensen dan een paar miljonairs': Fords hoge loon had een prijs

In dit artikel:

Begin januari 1914 zorgde Henry Ford voor opschudding door in zijn fabriek in Highland Park bij Detroit een loon tot 5 dollar per dag aan te kondigen voor werknemers die aan zijn eisen voldeden. Duizenden werkzoekenden verdrongen zich bij de poorten, terwijl de politie moest ingrijpen om de menigte in bedwang te houden. Het plan werd vaak gepresenteerd als een enorme gift van 10 miljoen dollar, maar Ford zag het zelf als winstdeling: een deel van de verwachte jaarwinst zou via lonen worden uitgekeerd, afhankelijk van de resultaten.

De maatregel kwam niet uit liefdadigheid voort. Ford kampte met extreem hoog personeelsverloop door het monotone werk aan de lopende band; volgens de tekst liep dat in 1913 op tot 370 procent. Door meer te betalen hoopte hij arbeiders te binden, de productie stabieler te maken en zijn fabriek efficiënter te laten draaien. Tegelijk verbood hij niet alleen ongeschikt gedrag zoals drinken en gokken, maar liet zijn sociale afdeling ook thuis controleren of werknemers leefden volgens de normen van het bedrijf. Wie niet voldeed, kon een deel van het extra loon verliezen.

Ook de kortere werkdag van negen naar acht uur had een dubbel doel: werknemers kregen meer vrije tijd, terwijl Ford zijn machines en productielijnen beter kon laten draaien in drie opeenvolgende diensten. De beroemde vijf-dollar-dag was daarmee tegelijk een sociale doorbraak, een antwoord op een personeelscrisis en een manier om meer grip te krijgen op het leven van zijn arbeiders.