Nederland geeft ruim €1,2 miljard uit aan goedkoper tanken, maar economen zien een opvallend alternatief

In dit artikel:

Nederland besteedt in 2026 ongeveer 1,268 miljard euro aan een brede korting op de brandstofaccijns. Een analyse van ESB onderzoekt of gerichte steun voor social lease een goedkoper en eerlijker alternatief kan zijn. Daarbij zouden ongeveer 162.000 huishoudens met een laag inkomen en een grote afhankelijkheid van de auto steun krijgen voor een elektrisch leasecontract.

ESB rekent op een overheidsbijdrage van gemiddeld 7.000 euro per contract, goed voor circa 1,134 miljard euro. Het verschil met de actuele brandstofkorting bedraagt daardoor ongeveer 134 miljoen euro, aanzienlijk minder dan de aanvankelijk genoemde 600 miljoen. Bovendien gaat het om verschillende soorten uitgaven: de accijnskorting geldt één jaar voor alle automobilisten, terwijl social lease een bijdrage aan meerjarige contracten is. Als elk jaar een nieuwe groep instroomt, ontstaan ook jaarlijks nieuwe kosten.

De overheid zou met de subsidie geen auto’s volledig betalen. De bijdrage verlaagt vooral de instapkosten en maandtermijn; deelnemers blijven zelf betalen voor onder meer lease, verzekering, stroom en mogelijk onderhoud, banden, meerkilometers en schade. De regeling kan vooral huishoudens helpen die een groot deel van hun inkomen aan brandstof kwijt zijn. Een algemene accijnskorting komt echter ook terecht bij automobilisten die de kosten zelf kunnen dragen, terwijl hogere inkomens door meer kilometers vaak in euro’s meer voordeel ontvangen.

De omvang en kosten van social lease hangen sterk af van de voorwaarden. Een regeling voor alleen werkenden die hun auto voor woon-werkverkeer nodig hebben, zou volgens de analyse ongeveer 56.000 deelnemers tellen. Gepensioneerden, arbeidsongeschikten en mensen zonder arbeidsinkomen zouden dan buiten de boot vallen, ook als zij in een landelijk gebied van hun auto afhankelijk zijn. Bij een inkomensgrens tot het mediane inkomen kan de doelgroep bijna twaalf procent van alle huishoudens omvatten en het budget oplopen tot bijna 6 miljard euro.

Frankrijk laat zien dat er veel vraag is naar betaalbare elektrische leaseauto’s. Daar kost de basislease maximaal 200 euro per maand, terwijl een deel van het aanbod onder 140 euro moet blijven. In de eerste twee rondes kregen meer dan 100.000 huishoudens toegang. Toch kwam niet automatisch alleen de allerlaagste inkomensgroep in aanmerking: in de tweede ronde behoorde 45 procent tot de drie laagste inkomensgroepen. Ook verzekering en aanvullende kosten vallen buiten het basisbedrag.

Voor Nederland zijn bovendien praktische obstakels. Leasemaatschappijen moeten bepalen of deelnemers de maandlast kunnen dragen en kunnen daarbij inkomen, woonlasten, schulden en BKR-gegevens toetsen. Juist financieel kwetsbare huishoudens kunnen daardoor worden afgewezen. Ook de laadmogelijkheden zijn belangrijk. De berekende besparing veronderstelt dat 65 procent van de stroom thuis wordt geladen, terwijl veel potentiële deelnemers geen eigen oprit of laadpunt hebben. Publiek laden kan duurder zijn en zonder voldoende laadpunten blijft het voordeel beperkt.

Het kabinet onderzoekt social lease, maar heeft nog geen definitief budget, maandbedrag of startdatum vastgesteld. Een genoemde inkomensgrens ligt op 23.000 euro per jaar, met mogelijk gemiddeld 91 euro voordeel per maand. Daarnaast wordt vanaf 2027 een aparte sloop- en subsidieregeling voor elektrische occasions onderzocht. ESB levert daarmee vooral een prijskaartje voor de politieke keuze: gerichte steun kan ongeveer even duur zijn als één jaar algemene brandstofkorting, maar het effect hangt af van de doelgroep, de financiële toets en de beschikbaarheid van betaalbaar laden.