Onderzoekers: zo moet de overheid rekeningrijden inzetten

In dit artikel:

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) onderzocht in opdracht van de Nederlandse beleidsdiscussie in hoeverre het principe 'de gebruiker betaalt' voor mobiliteit in de praktijk werkt. Aanleiding is het nieuwe kabinet en het coalitieakkoord waarin vaagheden staan over onder meer meer laadpalen en het betaalbaar houden van autorijden. De onderzoekers zetten overheidsinkomsten uit verkeer naast twee soorten kosten: infrastructuur (wegenaanleg en onderhoud) en externe kosten (zoals verkeersongevallen en klimaatschade).

Belangrijkste bevindingen:
- Reizigers betalen doorgaans minder dan de maatschappelijke kosten van hun verplaatsingen; de overheid draagt het merendeel. Alleen bij lange ritten in benzine- of dieselauto’s komt de betaalde bijdrage dichter bij de totale kosten in de buurt.
- Het kostenverschil tussen fossiele auto’s en elektrische voertuigen (EV’s) is verrassend klein. Dat komt omdat een groot deel van de externe kosten voortkomt uit ongevallen, waar EV’s niet per se minder aan bijdragen. Daardoor zijn de overheidsinkomsten van EV’s lager, en hun relatieve bijdrage aan totale maatschappelijke kosten kleiner dan bij benzine- en dieselauto’s.
- Rekeningrijden (betalen naar gebruik) zou vooral effectief kunnen zijn voor korte, binnenstedelijke ritten, waar de kosten per kilometer relatief hoog zijn. Huidige belastinginstrumenten zijn daar onvoldoende verfijnd; daarvoor zijn nieuwe tools nodig zoals gebiedsheffing, cordonheffing of plaatsdifferentiatie van gebruiksbetaling.

Beleidsimplicaties en spanning met klimaatdoelen:
- Als beleidsmakers willen dat EV’s een eerlijkere bijdrage leveren, zal dat overheidsinkomsten uit elektrische auto’s moeten verhogen — bijvoorbeeld door belastingen te verhogen — wat echter kan botsen met CO2-reductiedoelen.
- Voor fossiele brandstoffen suggereren de onderzoekers om accijnzen te verhogen en de motorrijtuigenbelasting (mrb) tussen verschillende fossiele typen (zoals LPG, benzine, diesel) meer gelijk te trekken; zo’n mix zou beter aansluiten bij het ‘vervuiler betaalt’-principe.

Kortom: technisch en financieel is het mogelijk om autokosten eerlijker te vergoeden, maar dat vereist nieuwe lokale prijsinstrumenten en politiek lastige keuzes tussen inkomsten, verkeersveiligheid en klimaatdoelen.